Facebook Twitter Youtube Vimeo
Haber ve Duyurular
Üye Girişi
Teşkilat \ Genel Merkez \ Tarihçe

Kırım’ın Ruslar tarafından 1783’te işgal edilmesinin ardından, Kırım Tatarları için zor ve acı yıllar da başlamış oldu. Rus zulmüne maruz kalmak istemeyenler, daha o yıllarda ’Ak Topraklar’ dedikleri Anadolu ve Osmanlı Devletinin diğer bölgelerine göç etmeye başladılar. İlerleyen zamanla beraber, Rus idaresinin de teşviki ve uyguladığı politikalar sayesinde sürekli hale gelen bu göçlerle Kırım’daki Kırım Tatar nüfusunun önemli bir bölümü ata yurtlarından göç etmek zorunda bırakılmıştı. Bir tahmine göre 1783-1922 yılları arasında Osmanlı topraklarına göç eden Kırım Tatarlarının sayısı en az 1.800.000 idi. Sadece resmî kayıtlar dikkate alınarak belirlenen bu rakam bile yaşanan göç dalgasının boyutlarını anlatmak için yeterlidir.

II. Dünya Savaşı yıllarında Romanya ve Kırım’dan, yine önemli miktarda Kırım Tatarı Anadolu’ya göç etmişti. Özellikle bu son göç dalgası ile Türkiye’ye yerleşenlerin kendi aralarında tesis etmeye çalıştıkları birliktelik, daha sonraki yıllarda meydana gelecek cemiyet çalışmalarına da taban oluşturmuş oldu.

Kırım Tatarları, 1940’lı yıllarda Müstecib Ülküsal önderliğinde bir cemiyet çatısı altında, bir araya gelmeye çalıştılarsa da, 1944 Türkiye’sindeki konjonktürden dolayı bu hayırlı çalışma, ileriki senelere ertelendi.

1950’li yıllarda II. Dünya Savaşı sonrası bütün dünyada esen demokrasi rüzgarlarının ve Doğu-Batı kutuplaşmasının da tesiriyle, Türkiye’de de önemli gelişmeler yaşanmaya başladı. Türk Dünyası’nı tamamen yok farz eden, her türlü sivil hareketi baskılayan resmi görüş, yavaş yavaş terk edildi. Bu sahadaki faaliyetlere kısmen de olsa bir serbestlik getirildi.

1955’te, o dönem Ankara’da bir araya gelen Kırım Türkleri’nin önde gelenlerinin yaptığı bir dizi toplantının ardından, Türkiye genelinde Kırım Türklerini bir çatı altında toplamak gayesiyle bir derneğin kurulması konusunda mutabakata varıldı. Resmî işlemlerin tamamlanmasının ardından ’1 Temmuz 1955’te Kırım Türkleri Kültür Yardımlaşma ve Folklor Derneği’ adıyla ve 0606081 sicil numarasıyla dernek kurulmuş oldu. Derneğin kuruluşunda kurucu üye olarak Mahmut OKTAY, İsa KARAŞAY, Cafer ORTALAN, Kemal KUVAT, Server TRUPÇU, Hediye KIRIMMAN, Kemal ORTAYLI, Mehmet ÇOKAKTAŞ ve Aziz AKTAŞ’ın isim ve imzaları yer almaktaydı.
Kuruluşundan hemen sonra yapılan görev dağılımına göre Niyazi KIRIMMAN’ın başkanlığındaki ilk yönetim kurulunda, Server TURUPÇU Başkan Vekili, Mehmet Muhiddin SEVDİYAR sekreter, İsa KARAŞAY muhasip, Mahmut OKTAY veznedar olarak görev almaktaydı.

31.07.1955 tarihînde, Dikmen sırtlarında Kurban Bayramı münasebetiyle, bir bayramlaşma tertipleyerek ilk faaliyetini gerçekleştiren Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği, böylece günümüze kadar devam edecek bir hizmet ve faaliyet ışığını da yakmış oldu.

Derneğin resmen kurulduğu ve faaliyete başladığı günlerde, özellikle Ankara’daki mahallî basının dernek çalışmalarına olan ilgisi oldukça sevindiriciydi. Anayurt gazetesinin 15 Aralık 1955 tarihli nüshasında Başkan Cafer Ortalan imzasıyla çıkan haberde, Derneğin kongresinden geniş bir biçimde bahsedilmekte, 16 Aralık tarihli Hürses, Akşam ve Zafer gazetelerinde ise, yeni yönetimin Anıtkabir’e ta’zim ziyaretinde bulunması ile ilgili haber resimli olarak yer almaktaydı.

İmkanların mütevaziliğinin sınırlayıcı öğe olduğu bu günlerde, her şeye rağmen çalışmalar, büyük bir heyecanla ve coşku içinde devam etmekteydi. İhtiyacı her zaman hissedilen bir halkoyunları ekibinin kurulabilmesi gayesiyle hemen çalışmalara başlandı. Kısa zamanda hazır hale gelen Kırım Halk Oyunları ekibi, ilk defa 1955 yılında dernekçe tertiplenen Kırım Gecesi’nde sahneye çıktı. Ancak kostümleri daha hazırlanamadığı için normal kıyafetlerle ’Kırım Oyunları’nı sahneleyen Kırım Tatar Halkoyunları Ekibi, geceye katılanların büyük beğenisini kazanmıştı. henüz kostümleri hazırlanamadığı için, normal kıyafetlerle Kırım oyunlarını büyük bir başarı ile sahneye koydu. Derneğin tertiplediği bu ilk Kırım Gecesi ile ilgili resimli haberler, o dönemin Akşam, Demokrat Türkiye, Hürses, Medeniyet ve Ankara Telgraf gazetelerinde tafsilatlı olarak yer almaktaydı.

Elde herhangi bir kayıt, belge ve kaynağın bulunmadığı bu yıllarda, unutulmaya yüz tutan Kırım halk şarkıları ağızdan ağza söylenerek, mırıldanarak notalara döküldü. Oyunlar bilenlerce gençlere öğretilmeye başlandı. Cemiyet çatısı altında bir araya gelen Kırım Tatarlarının şevk ve heyecan dolu çalışmaları sayesindedir ki, Kırım Tatarlarına ait pek çok kültürel değerin gelecek nesillere aktarılabilmesi mümkün olabilmiştir.

1972 yılındaki derneğin olağan genel kurulunda üyelere sunulan faaliyet raporunda; dernekçe oluşturulan halkoyunları ekibinin 28 Mayıs 1972 Balıkesir’de bir gösteri yaptığı, 23 Mart 1973’te de Atatürk Kapalı Spor Salonu’nda, Azerbaycan Kültür Derneği’nin davetlisi olarak folklor gecesine iştirak ettiği belirtilmekte, üye sayısının ise, dört kişinin vefatı nedeniyle (sadece) 66 kişi olduğu bilgileri yer almaktaydı.

Teşekkür; Derneğimizin tarihçesi ile ilgili çalışmalarımızda bizlere her türlü yardımda bulunan ve elindeki kaynakları istifademize sunan eski Başkanımız ve derneğimizin ilk kurucularından sayın Raif Gence’ye şükran ve teşekkürlerimizi sunarız.

Yarım asra yakın bir zamandır faaliyette olan derneğimizde başkanlık yapanlar, göreve geliş tarihlerine göre sırasıyla şunlardır:
1. Niyazi KIRIMMAN 1 Temmuz 1955
2. Cafer ORTALAN 4 Aralık 1955
3. Halil HAKSAL 18 Kasım 1956
4. Pervin ATABAY 5 Kasım 1957
5. Halil HAKSAL 31 Ekim 1958
6. Şefik SALGIRTAY 21 Ekim 1959
7. Halil HAKSAL 22 Kasım 1960
8. Yusuf Ziya ALTAY 21 Aralık 1961
9. Halil HAKSAL 2 Aralık 1962
10. Fevzi Rahman YURTER 21 Aralık 1964
11. Halil HAKSAL 17 Aralık 1968
12. Şefik SALGIRTAY 28 Kasım 1971
13. Yalkın BEKTÖRE 20 Aralık 1971
14. Fevzi Rahman YURTER 25 Nisan 1974
15. Raif GENCE 31 Ocak 1976
16. Hüseyin KIRIMLI 1978
17. Tengiz GENCE 1978
18. Abdullah TOLA 1983
19. Dr. Ahmed İhsan KIRIMLI 24 Ekim 1987-1990

Derneğimiz 1990 yılında diğer Kırım Dernekleri ile birleşme yoluna gitmiş ve Genel Merkez olarak yeniden yapılandırılmış, 1993 yılının hemen başında ise Bakanlar Kurulu Kararı ile kamu yararına çalışan dernekler statüsünü kazanmıştır. Bugün Türkiye genelinde 20’den fazla şubesi ile faaliyet gösteren Derneğimizin ilk kurucu Genel Başkanı  Ahmet İhsan Kırımlı vefat ettiği 2011 yılına kadar görev yapmış ve Derneğimizin bugünkü hale gelmesinde çok büyük katkıları bulunmuştur. Dr. Ahmed İhsan Kırımlı’nın 3 yılı Başkanlık 21 yılı Genel Başkanlık olmak üzere görevde bulunduğu 24 yıl boyunca Derneğimiz tarafından Kırım’a yönelik pek çok kalıcı iş yapılmış olup, bu hizmetlere devam edilmektedir.

Dr. Ahmed İhsan Kırımlı’nın vefatı üzerine Genel Başkanlık görevine 2012 yılında Tuncer Kalkay getirilmiştir.

 

© 2010 Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Adres: Meşrutiyet Cad. Ergene Apt. No: 20/14 Kızılay, Ankara      Tel: 90.312.419 47 49 Faks: 90.312.419 47 51  E-Posta: info@kirimdernegi.org.tr