Mükremin ŞAHİN
Bekir Sıtkı Çobanzade’ye bağışlanan şiir edebiyat akşamı Ekim ayında Genel Merkezimizde yapıldı. Etkinlik aynı zamanda bu yıl 100. Yıldönümü kutlanan “1926 Bakü 1. Türkoloji Kongresi”ne de ithaf edildi. Bu kongrenin özelliği yolbaşçısının Çobanzade olması ve İsmail Bey Gaspıralı’nın hatırasına, düşüncelerine, fikirlerine ithaf edilmesidir. Sovyetler Birliği içerisinden ve Türkiye’den çok önemli âlimlerin katıldığı bu kongrede konuşulan konular ile alınan kararlar bugün de Türk halklarının istikametini belirleyecek seviyededir. Türkiye’nin Prof. Dr. Fuat Köprülü gibi kıymetli bir bilim adamının rehberliğindeki heyetle temsil edildiği bu kongre Sovyetler Birliği sınırları içerisindeki bilim erbaplarının toplanmasına da vesile olmuştur. Bu kongrenin bir özelliği de şudur: Bu toplantılara katılan insanların büyük kısmı daha sonraki süreçte ya takibata uğrayarak hapis, sürgün gibi cezalara uğratılmış ya da Çobanzade gibi “Pantürkist” suçlamasıyla kurşuna dizilmişlerdir. Sovyetler Birliği’nde 1927’ye kadar devam eden nisbeten serbestliğin devam ettiği NEP (Novaya Ekonomiçeskaya Politika-Yeni Ekonomi Politikası) politikasının uygulandığı süreç sayesinde 1926’da bu kongre yapılabilmiştir.
Çobanzade, Gaspıralı ile başlayan aydınlanma hareketinin en parlak halkasıdır. Onun ilmî yönü çok büyüktür. Kıpçak ve Oğuz dillerine hâkimiyeti, bütün Türk Coğrafyası ile ilgili eserler vermesine vesile olmuştur. Kırım’da, Azerbaycan/Bakü’de, Özbekistan/Semerkant’ta üniversitelerde yaptığı çalışmaların kıymeti bugün çok daha kuvvetli bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bundan sonra umum Türk dünyasında “Bekir Sıtkı Çobanzade” adı bir kutup yıldızı gibi daha çok duyulacaktır.
Çobanzade’nin “Tuvgan Til” şiiri bizim edebiyatımızın bir klasiğidir. Abdulla Tukay’a ithaf edilen bu şiir “Tatar Coğrafyası”na dikkat çeker. Çobanzade “Seni men Qırımda, Qazanda taptım” derken halklarımızın birliğine vurgu yapar.
Bekir Sıtkı Çobanzade “Bir izin veriniz” şiirinde “Bir izin beriñiz, dertimni aytayım/Qırımda, Qaşğarda ökürip cüriyim…” derken Kaşgar’ı yani Doğu Türkistan’ı kendi kültür coğrafyası olarak görür. 1920’li yıllarda yazılan bu şiir bize şairin perspektifini gösterir.
Çobanzade’nin diğer şair ve ilim erbaplarından farkı şudur: O sadece yazmadı. Temsil ettiği fikrî çizginin gereğini yaptı. Düşüncelerini hayata geçirmek üzere bir aktivist olarak en üst seviyede milleti için mücadele etti.
Şiirinde “Qol basqanlar Qur’anğa ‘SIR’ğa cetip” diyen Çobanzade burada kendisini de anlatıyordu.
Onun ve çalışma arkadaşlarının aziz hatırası önünde hürmet ve saygıyla eğiliyoruz.
